کریسمَس یا نوئل نام جشنی است در آیین مسیحیت که به منظور گرامیداشت زادروز مسيح برگزار میشود. بسیاری از اعضای کلیسای کاتولیک روم و پیروان آیین پروتستان، کریسمس را در روز 25 دسامبر جشن گرفته و بسیاری نیز آن را در شامگاه روز 24 دسامبر برگزار میکنند. همچنین اعضای بیشتر کلیساهای  ارتودوکس در سراسر دنیا نیز روز بیست و پنجم دسامبر را به عنوان عید میلاد جشن میگیرند. برخی از مسیحیان ارتودوکس در روسیه، اوکراین، سرزمین مقدس (ناحیه تاریخی فلسطین) و دیگر مکانها، به سبب پیروی از گاهشماری یولیانی جشن کریسمس را در روز 7 ژانویه برپا میدارند. اعضای کلیسای ارامنه طبق سنت منحصر به فردی روز ششم ژانویه را به عنوان روز میلاد و همچنین روز غسل تعمید مسیح در یک روز جشن میگیرند.

ایام دوازده روزه کریسمس با سالروز میلاد مسیح در 25 دسامبر آغاز گشته و تا جشن خاج‌شویان در روز 6 ژانویه ادامه میابد. هرچند مهم‌ترین عید مذهبی در گاهشمار مسیحی، روز عید پاک( به عنوان روز مصلوب شدن و رستاخيز عیسی) میباشد، مردم بسیاری به‌خصوص در کشورهای ایالات متحده و کانادا، کریسمس را پراهمیت‌ترین رویداد سالانه مسیحی محسوب میدارند. با وجودی که این روز، یک عید مذهبی شناخته میشود، از اوایل سده بیستم میلادی به بعد به طور گسترده به عنوان یک جشن غیر مذهبی برگزار شده و برای بیشتر مردم، این ایام به عنوان دور هم جمع شدن اقوام و دوستان و هدیه دادن به هم، شناخته میشود. کریسمس با آیین‌های ویژه‌ای به‌طور مثال آراستن درخت کریسمس، برگزار شده و شخصیتی خیالی به نام بابانوئل در آن نقشی مهم دارد.

ریشه لغوی

واژه کریسمس ( Christmas)، به معنای توده مردم در روز مسیح در حدود سال 1050 میلادی به صورت واژه Christes maesse در انگلیسی قدیم به معنی «جشن مسیح»، وارد زبان انگلیسی گردید و محققان معتقدند، گونه کوتاه‌تر آن یعنی Xmass شاید در قرن سیزدهم برای نخستین بار به کار رفته باشد. واژه قدیمیتر «یول» (Yule) احتمالاً از واژه آلمانی jōl یا انگلوساکسونی geōl که به جشن انقلاب زمستانی اشاره دارد، مشتق شده است. واژه‌های متناظر در دیگر زبانها چون، نَویداد (Navidad) در اسپانیایی، ناتاله (Natale) در ایتالیایی و نوئل (Noël) در فرانسوی، همگی معنای «میلاد» را تداعی میکنند و واژه آلمانی Weihnachten، به معنی «شب تقدیس‌شده» میباشد.

ریشه تاریخی

تاریخدانان در مورد آنکه مسیحیان از چه زمانی شروع به برپاداشتن جشن میلاد مسیح نمودند، راسخ نبوده اما بیشتر محققان معتقدند که کریسمس در قرن چهارم میلادی در امپراتوری روم به عنوان جایگزینی برای جشنهای پگانیسم در هنگامه انقلاب زمستانی رایج شد. پیش از از پذیرفتن آیین مسیحیت، رومیان هر ساله در روز 17 دسامبر در جشنی به نام ساتورنالیا به سیاره کیوان (ساترن)، ایزد باستانی زراعت، احترام مینهادند. این جشن تا هفت روز ادامه میافت و انقلاب زمستانی را که طبق گاهشماری یولیانی باستان حدوداً در 25 دسامبر واقع میشد، شامل میگردید. هنگام عید ساتورنالیا، رومی‌ها اقدام به برپاداشتن جشن و سرور، به تعویق انداختن کسب و کار و منازعات، هدیه دادن به همدیگر و آزادکردن موقتی برده‌ها مینمودند. همچنین آیین رازآمیز میترائیسم، بر پایه پرستش ایزد باستان ایران زمین، میترا در سرزمینهای تحت فرمانروایی روم باستان اشاعه زیادی یافته بود و بسیاری از رومیان، رویداد بلندتر شدن روزها به دنبال انقلاب زمستانی را با شرکت کردن در مراسمی به منظور بزرگداشت میترا، جشن میگرفتند. این جشنها و سایر مناسک تا روز اول ژانویه ادامه میافت که رومیان انرا روز ماه و سال جدید میدانستند.

گرچه اناجیل چهارگانه تولد عیسی را با جزئیات شرح میدهند، ولی هیچ تاریخی را ذکر نمیکنند. تاریخدانان تاریخ دقیق زادروز عیسی را نمیدانند، اما برخی با رجوع به اناجیل، میلاد مسیح را در اعتدالین (بهار یا پاییز) واقع میدانند. چنانکه در انجیل متی آمده که در هنگام میلاد عیسی، «چوپانان گله های خود را به صحرا می بردند».

کلیسای کاتولیک روم روز 25 دسامبر را به عنوان زادروز مسیح برگزید تا به مراسم پگانیسم در آن زمان معنا و مفهوم مسیحی بخشد. برای نمونه، کلیسا جشن زادروز میترا خدای نور و روشنایی را با جشن بزرگداشت زادروز عیسی که عهد جدید او را نور و روشنی جهان مینامد، جایگزین نمود. کلیسای کاتولیک با این امید که پیروان آیین میترا را به آیین مسیحیت وارد کند، به انها اجازه داد تا به عنوان بزرگداشت زادروز مسیح به برگزاری جشن و سرور خود در تاریخ معین شده پیشین ادامه دهند.

بابانوئل

شخصیتی که امروزه به شکل پیرمردی مهربان و چاق با لباس سرخ رنگ و ریشی سفید و بلند، در هنگامه کریسمس در میان برگزار کنندگان این جشن ظاهر می گردد به چندین اسم شناخته می شود.

بابانوئل (Papa noel)، سانتا کلوز (Santa claus) و سنت نیکولا(Saint Nicola) از معروفترین این اسامی اند.

آئین های کریسمس

برگزاری کریسمس در کشورهای مختلف مسیحی بنا به سنت و رسم و رسوم آنان، تفاوتهایی نیز با یکدیگر دارد. اما مشترکات این مراسم این است که: مسیحیان برای جشن گرفتن میلاد  عیسی مسیح  به کلیساها می‌روند، در منزل یک درخت کاج را تزیین و چراغانی می کنند و در خیابانها و کوچه ها دسته دسته سرودهای پرستشی و شکر گذاری اجرا می نمایند.

مسيحيان ايران

 از نظر قومى مى توان گفت اكثر مسيحيان ايران را گروه هاى قومى ارامنه، آشورى ها و كلدانى ها تشكيل مى دهند.  عمده مسيحيان ساكن در ايران به ۲ گروه قومى تقسيم مى شوند: هموطنان ارمنى و هم ميهنان آشورى. نيمى از آشوريان، پيرو كليساى شرق آشورى و اكثريت بيشترى از ارامنه كماكان وابسته به كليساى ملى خود، يعنى كليساى گريگورى هستند.

ارامنه ایران:  پيوند ارامنه و ايرانيان به گذشته هاى بسيار دور يا به تعبير بهتر، از آغاز تاريخ ايران باستان بازمى گردد. با ظهور مسيحيت و با مساعى قديسى به نام «سن گرگوار» مسيحيت در ارمنستان دين رسمى اعلام شد. 

جمعيت هموطنان ارمنى از استان هاى هرمزگان و خوزستان در جنوب ايران تا اصفهان و تهران در مركز و گيلان و استانهاى آذربايجان شرقى و غربى در شمال و شمال غرب كشور پراكنده اند. با اين حال تمركز ارامنه در جلفاى اصفهان از ديگر نقاط بيشتر است به طورى كه اين شهر با ۲۰ كليسا بزرگترين و زيباترين كليساهاى ايران را داراست.

گرچه برگزارى مراسم كريسمس و آغاز سال نو ميلادى يك سنت دينى و مذهبى خاص مسيحيان محسوب مى شود اما آئين هاى ارامنه ايران براى بزرگداشت اين مراسم با سنت هاى كهن ايرانى به شكل جالب توجهى تركيب يافته است.

 ارامنه ايران در اين ايام تركيبى از سنت هاى ايرانى - ارمنى و مسيحى را بر جاى مى گذارند.

آشوريان ايران:   آشوريان يكى ديگر از اقوام ساكن در سرزمين كهن ايران محسوب مى شوند كه از بدو پيدايش مسيحيت، به ويژه در قرن اول تا سوم ميلادى به اين آيين گرويدند.

   گرچه نمى توان تاريخ دقيق ورود اين قوم را به ايران مشخص كرد اما براساس مدارك تاريخى موجود، آشورى ها پس از سقوط حكومت بين النهرين، جزيى از ملت ايران شده و با مردم اين سرزمين سرنوشت مشترك پيدا كرده اند.

 برپايى مراسم و آيين هاى دينى و مذهبى در كليساهاى چهارگانه آشورى به ويژه در مراسم سال نو و كريسمس از مفاخر جامعه آشورى است. آيين هايى مانند انجام مراسم قربانى مقدس يا عشاى ربانى براى كودكان و آموزش تعليمات دينى در مدارس و كليساهاى آشورى با نظم و شكوه خاص برگزار مى شود. ماه نيسان همزمان با ۱۳ فروردين سالروز آغاز سال آشورى است. جالب اين كه سنت هاى بزرگداشت اين ايام نيز درست به همانند مراسم سيزده بدر ايام نوروز است

25 دسامبر يا 6 ژانويه؟

برگرفته از: كتاب اعياد كليساي ارمني

نوشته: اسقف اعظم آرداك مانوكيان

ترجمه: هراير خالاتيان

چاپ نايري- تهران1360(چاپ دوم)

   كريسمس، روز تولد حضرت عيسى مسيح (ع) پيامبر بزرگ الهى و نيز آغاز سال نو ميلادى مهمترين مناسبت مسيحيان در اين ماه به شمار مى آيد. پيروان دين مسيحيت در ايام كريسمس مراسم ويژه اى برگزار مى كنند كه برافراشتن درخت كاج سبز در خانه ها آشناترين اين رسوم براى همگان است. اين عيد يا ظهور الهي بزرگترين و عمومي ترين جشن مسيحيان است. مسيحيان در اعصار گذشته فقط دو عيد بزرگ داشتند كه يكي مربوط به تولد حضرت مسيح و ديگري مربوط به صعود حضرت مسيح بود.

    در كتابهاي مقدس سه گانه؛ به اعياد مزبور جنبه هاي قدس و اعجاب داده شده، در صورتيكه هوهانس آوه دارانيچ همان اعياد را از ديدگاه انسانيت معرفي نموده است.

    البته اصطلاح ميلاد بيشتر براي تجسم روح مسيح در جسم آدميان است، وگرنه خود حضرت مسيح بي آنكه متولد شود هماره وجود داشته و خواهد داشت.

    در آغاز مسيحيت، ميلاد مسيح با رويدادهايي كه ظهور الهي را مجسم مي كرد عيد گرفته مي شد و هنوز هم در برخي مذاهب و از جمله كليساي ارمني بدان عمل مي شود، چنانكه ارمنيان عيد ميلاد مسيح را با غسل تعميد حضرت مسيح يكجا و همزمان در ششم ژانويه جشن مي گيرند.

    يكي از علل اين قضيه آنست كه تاريخ دقيق تولد حضرت عيسي مسيح روشن نيست و بر سر آن اختلافاتي وجود دارد. طبق برخي از مدارك در قرن دوم ميلادي، ششم ژانويه تاريخ تولد حضرت مسيح شمرده مي شد و تا قرن چهارم وضع بدين منوال بود و از آن زمان بدستور كليساي كاتوليك رم، تاريخ تولد25دسامبر و تاريخ غسل تعميد ششم ژانويه اعلام گرديد.

     يكي از علل اين تغيير،  جشن باشكوه تولد خورشيد(يلدا) بود كه توسط پيروان آيين ميترائيسم در 25دسامبر بر پا مي شد و انتخاب روز 25دسامبر نشانگر نفوذ و قدرت پيروان آيين ميترائيسم در مسيحيت آن دوران بود چنانكه محل كنوني واتيكان، در گذشته يك معبد بزرگ ميترائي بوده است. مسيحيان در ظاهر به اين منظور روز تولد حضرت مسيح را در 25دسامبر جشن مي گرفتند تا مردم بجاي ميترا براي حضرت مسيح جشن بگيرند. در سال451 ميلادي، كنگره مشهور كالكدون گشايش يافت. در اين كنگره جهاني تاريخ تولد حضرت مسيح رسما در 25 دسامبر مقرر گرديد و از آن پرستش ميترا رفته رفته بفراموشي سپرده شد و تنها ارمنيان به رسم روزگاران باستان وفادار مانده و مراسم تولد و تعميد حضرت مسيح را در ششم ژانويه برگزار مي كنند. اختلاف ميان ارمنيان و ساير مسيحيان راجع بتاريخ تولد حضرت مسيح، يك اختلاف ديني و مذهبي نيست، بلكه زائيده يك مجهول تاريخي است.

آغاز سال نو میلادی شاد و فرخنده باد

هیچ خبری نیست و همه جا امن است و امان، فقط پاییز دارد آرام آرام رنگ میبازد و زیبا می رود .

  ما در این نزدیکی هستیم و باید باور کنیم تمام بودن ها را.

 این هم آمد و می رود و ما همچنان در امید پاییزی دیگر.                          

 فصل خوب دوست داشتن و انتظار از قافله عمر که ما را تنها نگذارد...

¤¤ چه زود دارد ميگذرد و چه دير دارد اتفاق مي افتد ¤¤

خزان دانشگاه: